ไฟลัมอาร์โทรโพดา (Phylum Arthropoda)

                 ไฟลัมอาร์โทรโพดา(Phylum Arthropoda)

สัตว์ที่จัดอยู่ในไฟลัมนี้ เรียกว่า สัตว์ขาข้อ หรืออาร์โทรพอด (Arthropod) ซึ่งหมายถึง มีรยางค์ต่อกันเป็นข้อๆรยางค์เป็นลักษณะพิเศษที่ปรับเปลี่ยนให้ทำหน้าที่ได้หลายอย่าง เช่น ใช้เดิน จับอาหาร รับความรู้สึก ผสมพันธุ์และป้องกันอันตราย สัตว์กลุ่มนี้มีจำนวนมากที่สุด ประมาณ 1,200,000 ชนิด หรือกว่า 80% ของอาณาจักรสัตว์ พวกอาร์โทรพอดมีความสัมพันธ์กับพวกแอนเนลิดมากโดยเจริญมาจากพวกแอนเนลิด 

สัตว์ในไฟลัมนี้มีโครงสร้างภายนอกเป็นเปลือกแข็งประกอบด้วยไคทิน ในการเจริญเติบโตจะมีการลอกคราบจากระยะตัวอ่อนเป็นตัวเต็มวัย ในระยะตัวอ่อนจึงถูกล่าได้ง่ายและเมื่อเจริญเต็มวัยจะดำรงชีวิตเป็นผู้ล่า  สัตว์ในไฟลัมนี้มีการปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมโดยมีระบบประสาทและอวัยวะรับสัมผัสที่เจริญ มีศูนย์รวมของระบบประสาทอยู่ที่ส่วนหัว มีระบบหมุนเวียนเลือดแบบเปิดและสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ

สัตว์ในไฟลัมนี้สามารถแบ่งออกได้เป็น 6 Class ได้แก่

1. Class Merostomata มีส่วนของหัวเชื่อมกับส่วนอก (Cephalothorax)และส่วนท้องมีรยางค์คู่แรกทำหน้าที่ช่วยในการกินอาหาร มีขา 5 คู่ ไม่มีหนวด ปลายขาคู่สุดท้ายมีลักษณะเป็นแผ่นซ้อนกันใช้ขุดทรายเวลาวางไข่หรือฝังตัว  ในประเทศไทยมีแมงดา2สปีชีส์ คือ แมงดาจาน และแมงดาถ้วย                                                                                                                                                                                                                      
                                                                   ภาพด้านท้อง              
                                                                                              
   
                                                                                                                                                                                                                                       แมงดาถ้วย                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  
   
                                                                                                                                                                                                                                     แมงดาจาน                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     2.  Class Arachnida ส่วนมากจะอยู่บนบก สัตว์ในคลาสนี้มีส่วนหัวและอกรวมกัน มีรยางค์6คู่โดยรยางค์คู่ที่1และคู่ที่2 ใช้จับอาหารและรับความรู้สึกและมีขาเดินอีก4คู่ สัตว์ในคลาสนี้ เช่น แมงมุม แมงป่อง เห็บ ไร เป็นต้น สำหรับแมงมุมส่วนท้ายของท้องจะมีต่อมสร้างใยและอวัยวะชักใย ในขณะที่แมงป่องปล้องสุดท้ายของท้องจะปรับเปลี่ยนไปเป็นอวัยวะสำหรับต่อยเหยื่อ และมีต่อมสร้างสารพิษที่สามารถปล่อยเข้าสู่เหยื่อให้ได้รับอันตรายและใช้ป้องกันตัว                                                                                                                                                                                                                          
   
                                                                                                                                                                                                                                        แมงมุม                                                                                                                                                                                                                                                                                                           
   
                                                                                                                                                                                                                                         แมงป่อง                                                                                                                                                                                                                                                                                             
   
                                                                               เห็บ                                                                                                                                                                                                                              3.  Class Diplopoda  ลำตัวมีปล้องจำนวนมาก มีรยางค์ปล้องละ2คู่ บริเวณหัวมีหนวด1คู่ อาศัยตามพื้นดินใต้กองใบไม้ กินซากใบไม้และซากสัตว์ที่เน่าเปื่อยในดินเป็นอาหาร เชื่อว่าน่าจะเป็นสัตว์พวกแรกที่มีวิวัฒนาการดำรงชีวิตบนพื้นดิน  สัตว์ในคลาสนี้ เช่น   กิ้งกือ  ตะเข็บ เป็นต้น                                                                                                                                                                                                                                                              

                                                                                   กิ้งกือ

                                                                                     

               

ตะเข็บ

4.  Class  Chilopoda  มีลำตัวแบนมีรยางค์ปล้องละ1คู่ ปล้องแรกของลำตัวมีเขี้ยวพิษ 1 คู่ แนบกับส่วนหัวจะปล่อยพิษทำให้เหยื่อเป็นอัมพาตจึงจับกินได้ง่ายหรือใช้ป้องกันตัว สัตว์ในคลาสนี้เชน ตะขาบ

ตะขาบ

5. Class Insecta  เป็นสัตว์ที่มีจำนวนสปีชีส์มากที่สุด ได้แก่ แมลงชนิดต่างๆ อาศัยอยู่ทั้งบนบกและในน้ำ แมลงมีลำตัวแบ่งออกเป็น3ส่วน คือ  ส่วนหัว  ส่วนอก  และส่วนท้อง มีหนวด1คู่ มีขา3คู่ อยู่บริเวณส่วนอกบางชนิดอาจมีปีก

โครงสร้างแมลง

แมลงทั้งหลาย

แมลงมีความเกี่ยวข้องกับมนุษย์มากเนื่องจากเป็นศัตรูทำลายพืชและผลิตผลทางการเกษตร ทำให้เกิดความเสียหายในทางการเกษตร เป็นพาหะนำโรค เช่น ยุงลาย ยุงก้นปล่อง เป็นปรสิตของคนและสัตว์เลี้ยง เช่น ไรไก่ เรือด หมัด เหา เป็นต้น นอกจากนี้แมลงยังทำประโยชน์ให้แก่มนุษย์ในหลายๆด้าน เช่น ช่วยผสมเกสรดอกไม้ เป็นอาหาร เป็นต้น

6. Class Crustacea  สัตว์กลุ่มนี้มีรยางค์จำนวนมากทำหน้าที่พิเศษหลายอย่าง เช่น ใช้เดินหรอว่ายน้ำ หรือเปลี่ยนแปลงเป็นหวดและส่วนประกอบของปากเป็นสัตว์กลุ่มเดียวในไฟลัมอาร์โทโพดาที่มีหนวด2คู่ มีรยางค์ที่ส่วนอกทำหน้าที่เป็นขาเดินและมีรยางค์ที่ส่วนท้องใช้ว่ายน้ำหรือปรับเปลี่ยนไปทำหน้าที่เฉพาะ เช่น แลกเปลี่ยนแก๊สเป็นที่เกาะของไข่ เป็นต้น สัตว์ในกลุ่มนี้ได้แก่ กุ้ง กั้ง ปู ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในน้ำ

กุ้ง

กั้ง

ปู

สัตว์ในกลุ่มนี้เป็นสัตว์ที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจ นิยมนำมาใช้รับประทานเป็นอาหาร ดังนั้นเกษตรกรจึงนิยมเพาะเลี้ยงสัตว์เพื่อทดแทนี่มีอยู่ตามธรรมชาติ

ไฟลัมนีมาโทดา (Phylum Nematoda)

2.1.2 กลุ่มโพรโทสโทเมียและมีตัวอ่อนแบบลอกคราบ
                  ไฟลัมนีมาโทดา (Phylum Neematoda)

สัตว์ในไฟลัมนี้ เรียกกันทั่วไปว่า หนอนตัวกลม (Round worm) หรือเนมาโทด (Nematode) เป็นสัตว์ที่พบทั่วไป ทั้งในแหล่งน้ำจืด น้ำเค็มและพื้นที่ชื้นแฉะ สัตว์ในไฟลัมนี้ส่วนใหญ่ดำรงชีวิตแบบอิสระ เช่น ไส้เดือนฝอย บางชนิดดำรงชีวิตเป็นปรสิต เช่น พยาธิไส้เดือน พยาธิปากขอ พยาธิเส้นด้าย เป็นต้น 

สัตว์ในไฟลัมนี้เป็นสัตว์ที่มีลำตัวรูปทรงกระบอก ไม่มีปล้องบริเวณลำตัว จึงเรียกว่า หนอนตัวกลม(round worm) มีคิวทิเคิลห่อหุ้มร่างกายป้องกันการสูญเสียน้ำและทำให้มีการลอกคราบในระหว่างการเจริญเติบโต หนอนตัวกลมมีทางเดินอาหารแบบสมบูรณ์ไม่มีระบบหมุนเวียนเลือด

สัตว์ในไฟลัมนี้ เช่น

ไส้เดือนฝอย

พยาธิปากขอ

  

พยาธิเส้นด้าย

สัตว์ในไฟลัมนี้สามารถแบ่งตามประเภทการดำรงชีวิตได้ 3 ประเภท ได้แก่

1. พยาธิตัวกลมในลำไส้ เช่น พยาธิเส้นด้าย พยาธิปากขอ พยาธิไส้เดือนตัวกลม พยาธิแส้ม้า
2. พยาธิตัวกลมในเนื้อเยื่อ เช่น พยาธิโรคเท้าช้าง พยาธิตัวจี๊ด
3. พยาธิตัวกลมที่เป็นอิสระ เช่น หนอนน้ำส้มสายชู หนอนในน้ำเน่า ไส้เดือนฝอย

ไฟลัมแอนเนลิดา(Phylum Annelida)

                       

                      ไฟลัมแอนเนลิดา(PhylumAnnelida)

Annelida มาจากภาษาละติน (annullus = little ring) แปลว่า วงแหวนหรือปล้อง หมายถึง หนอนปล้อง สัตว์ในไฟลัมแอนเนลิดา มีร่างกายที่ประกอบด้วยปล้อง (segment หรือ somite) แต่ละปล้องคล้ายวงแหวนเรียงต่อกันจนตลอดลำตัว และแสดงการเป็นปล้องทั้งภายในและภายนอก เช่น ลักษณะกล้ามเนื้อ ระบบประสาท ระบบหมุนเวียนโลหิต อวัยวะขับถ่ายตลอดจนอวัยวะสืบพันธุ์ต่างก็จัดเป็นชุดซ้ำๆ กันตลอดลำตัว และมีเยื่อกั้น (septum) กั้นระหว่างปล้อง ทำให้ช่องตัว ถูกแบ่งออกเป็นส่วนๆ ด้วย สัตว์ในไฟลัมนี้ที่รู้จักมีประมาณ 15,000 สปีชีส์ มีขนาดยาวน้อยกว่า 1 มิลลิเมตร จนยาวถึง 3 เมตร พบอยู่ทั้งในน้ำเค็ม น้ำจืด และที่ชื้นแฉะ 

ภาพแสดงโครงสร้างภายในสัตว์ในฟลัมแอนเนลิดา

สัตว์ในไฟลัมนี้ เช่น

แม่เพรียง

ไส้เดือนดิน

ปลิงน้ำจืด

ทากดูดเลือด 

ปลิงและทาก เป็นสัตว์ที่ดำรงชีวิตเป็นปรสิตชั่วคราวโดยการดูดเลือดสัตว์และคน เมื่อใช้เขี้ยวกัดผิวหนังโฮสต์ ปลิงและทากจปล่อยสารฮิรูดิน(hirudin)เพื่อไม่ให้เลือดแข็งตัว

ไส้เดือนดินเป็นสัตว์ที่อาศัยอยู่ในดินโดยการขุดรูทำให้ดินเกิดโพรงอากาศแล้วแทรกเข้าไปอยู่ในดิน และนกจากนี้ไส้เดือนดินยังกินอินทรีย์สาร ซากพืชและซากสัตวืที่เน่าเปื่อยเป็นอาหาร และกากอาหารที่ที่ถ่ายออกมาจะเป็นปุ๋ยแก่พืชและทำให้ดินร่วนซุย

สัตว์ในไฟลัมนี้แบ่งออกเป็น 4 Class ได้แก่ 

1. Class Oligochaeta เช่น ไส้เดือนดิน 
2. Class Polychaeta เช่น แม่เพรียง ไส้เดือนทะเล 
3. Class Hirudinea เช่น ปลิงน้ำจืด ปลิงดูดเลือด ปลิงควาย ปลิงเข็ม 
4. Class Archiannelida เช่น แอนนีลิด ที่มีขนาดเล็กมาก เรียกว่า หนอนทะเล

ไฟลัมมอลลัสกา (Phylum Mollusca)

                   ไฟลัมมอลลัสกา (Phylum Mollusca)

   Mollusca มาจากภาษาละติน (molluscus = soft) แปลว่า นิ่ม หมายถึง ลำตัวนิ่ม จึงเรียกสัตว์ลำตัวนิ่ม สัตว์ในไฟลัมนี้ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในทะเล มีบางชนิดอาศัยในน้ำจืดและบนพื้นดิน เป็นสัตว์ที่มีลำตัวนิ่มแต่สามารถสร้างเป็นเปลือกแข็งที่เป็นสารประกอบพวกแคลเซียมคาร์บอเนต (calcium carbonate)หุ้มลำตัวมีแมนเทิล (mantle) ทำหน้าที่สร้างเปลือกหุ้มลำตัวมีการไหลเวียนของน้ำเพื่อแลกเปลี่ยนแก๊สโดยใช้เหงือก มีทวารหนักและรูขับถ่าย บางชนิด เช่นสัตว์จำพวกหมึกที่ไม่มีเปลือกเเข็งเนื่องจากเปลือกแข็งได้หายไปในระหว่างการเกิดวิวัฒนาการ สัตว์ในไฟลัมมอลลัสคา เรียกโดยทั่วไปว่า มอลลัสก์ (mollusk) ที่รู้จักกันดี 

สัตว์ในไฟลัมนี้เช่น

หอยทาก

ทากเปลือย

หอยนางรม

หอยงวงช้าง

หมึกยักษ์

หมึกกระดอง

สัตว์ในไฟลัมนี้บางชนิดดำรงชีวิตแบบกินพืช เช่น หอยเชอร์รี่กัดกินต้นข้าว และบางชนิดกินสัตว์อื่น เช่น หมึกเป็นผู้ล่าสัตว์อื่น บางชนิดกินทั้งพืชและสัตว์และแพลงก์ตอน เช่น หอยสองฝา เป็นด้น

หอยและหมึก มีความสำคัญต่อมนุษย์ในแง่การเป็นอาหาร เช่น หอยแมลงภู่ หอยแครง หอยลาย ขอยขมและหมึก ส่วนเปลือกหอยนำมาบดเพื่อใช้เลี้ยงสัตว์เนื่องจากมีแคลเซียมสูง นอกจากนี้หอยบาชนิดยังทำอันตรายต่อมนุษย์ได้ เช่น หอยเต้าปูน มีโครงสร้างคล้ายเข็มและถุงพิษทำให้คนที่ถูกพิษเป็นอัมพาต และหอยน้ำจืดอย่างเช่น หอยโข่ง หอยขม เป็นพาหะนำพยาธิมาสู่คน

สัตว์ในไฟลัมนี้แบ่งออกเป็น 5 Class ได้แก่ 
1. Class Gastropoda เช่น หอยสังข์ หอยโข่ง หอยขม และหอยทาก
2. Class PolyPlascophora เช่น ลิ่นทะเล
3. Class Pelecypoda เช่น หอยกาบ หอยนางรม หอยแครง หอยเสียบ
4. Class Scaphopoda เช่น หอยงาช้าง
5. Class Cephalopoda เช่น หมึกกล้วย หมึกกระดอง หมึกสาย หมึกยักษ์

                                                                                                        

ไฟลัมแพลทิเฮลมินทิส(Phylum Platyhelminthes)

    2.กลุ่มที่มีสมมาตรด้านข้าง
กลุ่มที่มีสมมาตรด้านข้างแบ่งเป็น2กลุ่มใหญ่ๆคือ กลุ่มโพรโทสโทเมีย และ ดิวเทอโรสโทเมีย
2.1 กลุ่มโพรโทสโทเมีย แบ่งเป็น2กลุ่มย่อยๆคือ กลุ่มที่มีตัวอ่อนแบบโทรโคฟอร์  และกลุ่มที่ตัวอ่อนมีการลอกคราบ
2.1.1 กลุ่มโพรโทสโทเมียและมีตัวอ่อนแบบโทรโคฟอร์ ประกอบด้วย

                             
             ไฟลัมแพลทีเฮลมินทิส(Phylum Platyhelminthes)
  Platyhelminthes มาจากภาษากรีก (platy + helminth = flat worm) หมายถึงหนอนที่มีลำตัวแบน 
สัตว์ในไฟลัมนี้มีลำตัวแบนบางจึงเรียกว่าหนอนตัวแบน(flat worm)มีขนาดแตกต่างกันบางกลุ่มไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า  หนอนตัวแบนมีเนื้อเยื่อ3ชั้น มีทางเดินอาหารที่ไม่สมบูรณ์ และไม่มีโพรงลำตัวคือไม่มีช่องว่างระหว่างผนังลำตัวและผนังทางเดินอาหารยกเว้นพยาธิตัวตืดที่ไม่มีทางเดินอาหาร สัตว์ในไฟลัมนี้บางชนิดดำรงชีวิตแบบอิสระ เช่น พลานาเรีย แต่ส่วนใหญ่ดำรงชีวิตแบบปรสิต เช่น พยาธิใบไม้ ยาธิตัวตืด เป็นต้น 

สัตว์ในไฟลัมนี้แบ่งออกเป็น 3 Class ได้แก่
1. Class Turbellaria เช่น พลานาเรีย ซึ่งดำรงชีพโดยหากินอย่างอิสระ
2. Class Trematoda เช่น พยาธิใบไม้ชนิดต่างๆ ซึ่งดำรงชีพโดยการเป็นปรสิต
3. Class Cestoda เช่น พยาธิตัวตืด ซึ่งดำรงชีพโดยเป็นปรสิต

ก.ภาพถ่านแสดงทางเดินอาหาร  ข.ภาพวาดแสดงภาคตัดขวางลำตัว

พยาธิใบไม้

พยาธิตัวตืด

ไฟลัมไนดาเรีย(Phylum Cnidaria)

                            กลุ่มที่มีเนื้อเยื่อที่แท้จริง
         แบ่งเป็น2กลุ่ม ตามลักษณะสมมาตร   1.สมมาตรตามรัศมี   2.สมมาตรด้านข้าง
1.กลุ่มที่สมมาตรตามรัศมี
                                                                                                                                  
                           ไฟลัมไนดาเรีย(Phylum Cnidaria)
 สัตว์ที่อยู่ในไฟลัมนี้ เรียกว่าซีเลนเทอเรต (Coelenterate) เป็นกลุ่ม  ของสัตว์ที่มีเนื้อเยื่อ2ชั้น ส่วนใหญ่จะอาศัยอยู่ในทะเลมีเพียงส่วนน้อยอยู่ในน้ำจืดสัตว์ในไฟลัมนี้มีรูปร่าง2แบบคือแบบโพลิบ(Polyp)เป็นรูปร่างคล้ายทรงกระบอกและ แบบเมดูซา(medusa)มีลักษณะคล้ายร่มหรือระฆังคว่ำมีช่องเปิดออกจากลำตัวช่องเดียว มีการล่าเหยื่อโดยใช้เทนทาเคิล  (tentacle)ที่เรียงอยู่รอบช่องปากและที่เทนทาเคิลมีไนโดไซต์(cnidosyte)เมื่อมีเหยื่อมาสัมผัสไนโดไซต์จะปล่อยเข็มพิษ(nematocyte)ใช้จับเหยื่อหรือป้องกันตัว

                                  
        สัตว์ในไฟลัมนี้ เช่น  

                             
                                                             ซีแอนีโมนี


                             
                                                                 ปะการัง


                             
                                                           กัลปังหา

                              
                                                           แมงกะพรุน

                          
                           
                                                                   ไฮดรา

      สัตว์ในไฟลัมนี้แบ่งออกเป็น 3 Class ได้แก่

1. Hydrozoa ส่วนใหญ่มีรูปร่างเป็น Polyp บางช่วงเป็น Medusa อยู่รวมกันเป็นกลุ่ม (Colony) เช่น โอบีเลีย แมงกระพรุนน้ำจืด แมงกระพรุนลอย และไฮดรา
2. Scyphozoa ส่วนใหญ่มีรูปร่างเป็น Medusa (รูปร่างคล้ายร่ม ว่ายน้ำได้อิสระ) เช่น แมงกระพรุนไฟ แมงกระพรุนจาน
3. Anthozoa มีรูปร่างเป็นแบบ Polyp เท่านั้น อยู่รวมกันเป็นกลุ่ม มีการสร้างสารหินปูนเป็นเปลือกหุ้ม เช่น พวกปะการัง หรือกัลปังหา

   หอยและหนอนตัวแบนบางชนิดกินสัตว์ในกลุ่มนี้เป็นอาหารและบางชนิด เช่น  แมงกะพรุนเป็นอาหารของคน บางชนิดดำรงชีวิตแบบได้ประโยชน์ร่วมกัน เช่น ปูเสฉวนที่นำซีแอนีโมนีมไว้บนเปลือกเพื่อป้องกันตัวเอง พวกปะการังเป็นสิ่งมีชีวิตหลักที่ทำให้เกิดความอุดมสมบูรณ์ของท้องทะเล เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยและแพร่กระจายพันธุ์ของสัตว์ทะเลที่เป็นแหล่งอาหารให้กับมนุษย์ เป็นกำแพงธรรมชาติเพื่อป้องกันการกัดเซาะชายฝั่งจากคลื่นลมและกระแสน้ำ

ไฟลัมพอริเฟอรา(Phylum Porifera)

กลุ่มที่ไม่มีเนื้อเยื่อที่แท้จริง ไฟลัมพอริเฟอรา (Phylum Porifera)

   Porifera มาจากภาษาละติน (porudus + ferre = pore + bearing) หมายถึงสัตว์ที่มีรูพรุน                   สัตว์ในไฟลัมนี้ มีโครงสร้างร่างกายไม่ซับซ้อน ไม่มีเนื้อเยื่อที่แท้จริง ภายในลำตัวมีช่องให้น้ำเข้า   ขนาดเล็กและช่องน้ำออกขนาดใหญ่ ตัวเต็มวัยมักเกาะอยู่กับที่สามารถรับรู้และตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมได้  โดยฟองน้ำส่วนใหญ่จะอาศัยอยู่ในน้ำเค็มพบประมาณ 10, 000 สปีชีส์ บางชนิดอาศัยอยู่ในน้ำจืดพบ  ประมาณ 50 สปีชีส์ สัตว์ในไฟลัมนี้ได้แก่ 

 ฟองน้ำแก้ว

ฟองน้ำหินปูน

       สัตว์ในไฟลัมนี้แบ่งออกเป็น 3 Class ได้แก่

1. Class Calcarea ได้แก่ ฟองน้ำที่มีแกนแข็ง เป็นพวกหินปูน (CaCO3)
2. Class Hexactinellida ได้แก่ ฟองน้ำที่มีแกนแข็งเป็นพวกแก้วหรือทราย (Silica)
3. Class Demospongiae ได้แก่ ฟองน้ำถูตัวที่มีแกนอ่อนนุ่ม ประกอบด้วยสารประเภท Scleroprotien

                                          
                                                               การกรองอาหารของฟองน้ำ

ฟองน้ำที่เกาะอยู่กับที่จะเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์อื่นๆ ที่มีขนาดเล็ก หรืออาจเจริญเติบโตโดยอาศัยเกาะอยู่กับสิ่งมีชีวิตอื่น โดยเฉพาะในแนวปะการังจะพบฟองน้ำเจรืญเติบโตอยู่ทั่วไป นอกจากนี้ฟองน้ำยังเป็นอาหารของสิ่งมีชีวิตอื่นๆ เช่น หอยฝาเดียว และปลาบางชนิดเป็นต้น